ቅድመ-ህልውና እና መለኮታዊ ባሕርይ

የኢየሱስ ክርስቶስ ታሪካዊ ማንነት እና የሕይወት ጉዞ በቤተልሔም ግርግም አልተጀመረም። ሐዋርያው ዮሐንስ፣ በመንፈስ ቅዱስ ምሪት፣ ተራ የሆነውን የሰው ልጅ የታሪክ አቆጣጠር የሚሰብርና ጽንፈ-ዓለማዊ የሆነውን አዋጅን አንዲህ በማለት ወንጌሉን ይከፍታል፡

ሐዋርያው ዮሐንስ የተጠቀመበት ሥነ-መለኮታዊ ጽንሰ-ሐሳብ ‘ሎጎስ’ (ቃል)፣ በብሉይ ኪዳን የጥበብ ትውፊት ላደጉ አይሁዳውያን አንባቢዎችም ሆነ፣ በስቶይክ ፍልስፍና ሥነ-ምክንያታዊ አረዳድ ለተቃኙ የግሪክ አሕዛብ በሚገባ የታወቀ ዘይቤ ነበር። ይሁን እንጂ፣ ዮሐንስ ይህንን ጽንሰ-ሐሳብ ሁለቱንም ዓለማት በሚያልፍ እጅግ ጥልቅ በሆነ የክርስቶሎጂ ትርጉም ይሞላዋል። ኢየሱስ ክርስቶስ ዘላለማዊ፣ ቅድመ-ሕልውና ያለው፣ እና በመለኮታዊ ባሕርዩ ከእግዚአብሔር አብ ጋር ፍጹም እኩል የሆነ የእግዚአብሔር ልጅ መሆኑን በግልጽ ያብራራል። እርሱ ፍጡር ሳይሆን ያልተፈጠረ ፈጣሪ ነው። ለመለኮትነት በጊዜ ሒደት የተሾመ ሳይሆን፣ መለኮትነት ዘላለማዊና ተፈጥሯዊ ባሕርዩ ነው።

የመጽሐፍ ቅዱስን ሐዋርያዊ ትምህርት በትክክል ያንጸባርቃል ተብሎ በሰፊው የሚታመነው የኒቅያ ጉባኤ (C325 ድ.ክ.)፣ ወልድ በመለኮታዊ ባሕርዩ ከአብ ጋር "አንድ" ወይንም የተካከለ መሆኑን በይፋ አውጇል። ኢየሱስን ወደ ላቀ የፍጡርነት ደረጃ ከሚያወርደው ጥንታዊም ሆነ ዘመናዊ የአርዮስ ኑፋቄ አንጻር፣ የመጽሐፍ ቅዱሱ ኢየሱስ፣ በሥጋ የተገለጠው ሉዓላዊ አምላክ እና የዘላለማዊው ሥላሴ ሁለተኛ አካል ነው።

ጥልቅ የሆነውን የነገረ-ክርስቶስን ትምህርት የሚያትተው ሐዋርያው ጳውሎስ፣ ወደ ቆላስይስ ሰዎች በጻፈው መልእክት፣ ይህንኑ የክርስቶስን ቅድመ-ሕልውናዊ እና የሉዓላዊነት ክብር በማያሻማ ቋንቋ ያረጋግጣል፦

ሥጋዌ እና ከድንግል ማርያም መወለድ

ዘላለማዊው ቃል ሥጋ ሆነ። የክርስቲያን የድነት ታሪክ ሁሉ ማጠንጠኛ የሆነው ታላቁ መለኮታዊ ምሥጢር ይህ ነው። ሥጋዌ፤ እግዚአብሔር ፍጹም መለኮታዊ ባሕርዩን ሳያጣ ፍጹም ሰብአዊ ባሕርይን መዋሐዱ ለክርስቶሎጂና ለድነት ትምህርት ሁሉ መሠረታዊ ነው።

ማርያም ከዳዊት ንጉሣዊ የዘር ሐረግ ለተወለደው ዮሴፍ ለተባለ አናጺ የታጨች ድንግል ነበረች። የክርስቶስ ፅንሰት ከተፈጥሮ ሕግጋት በላይ የሆነ ያለ አንዳች ሰብአዊ አባት ተሳትፎ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ብቻ የተፈጸመ መለኮታዊ ተአምር ነበር (ማቴዎስ 1፥18-20፤ ሉቃስ 1፥35)። ወንጌላዊው ማቴዎስ የኢሳይያስ 7፥14ን መሲሐዊ ትንቢት ይጠቅሳል፦ "እነሆ፥ ድንግል ትፀንሳለች ልጅም ትወልዳለች፥ ስሙንም አማኑኤል ይሉታል። ትርጓሜውም እግዚአብሔር ከእኛ ጋር የሚል ነው"።

በቤተልሔም መወለድ እና የትንቢት ፍጻሜ

የኢየሱስ ክርስቶስ ልደት በአጋጣሚ የተከሰተ ተራ ታሪካዊ ክስተት አልነበረም። ቄሣር አውግስጦስ የሮም ግዛት በሙሉ ለግብር እንዲመዘገብ ያወጣው ቢሮክራሲያዊ አዋጅ፣ ዮሴፍንና እርጉዝ እጮኛውን ከናዝሬት ወደ ደቡብ አቅጣጫ ወደ ቤተልሔም እንዲጓዙ አደረጋቸው፤ ይህም ከሰባት መቶ ዓመታት በፊት የተጻፈውን የነቢዩ ሚክያስን መሲሐዊ ትንቢት በትክክል ፈጸመው። የጌታ መልአክ ልደቱን በዘመናት ሁሉ ለዘላለም በሚያስተጋባ ቃል አበሰረ፦

የተሰወሩት የናዝሬት ዓመታት

ወንጌላት ስለ ኢየሱስ የልጅነትና የጉርምስና ዘመናት በአብዛኛው ዝምታን መርጠዋል፤ ይህም ሆን ተብሎ የተደረገና መለኮታዊ ጥበብን ያዘለ ዝምታ ነው። ይሁንና፣ ሉቃስ እጅግ ታላቅ ፋይዳ ያለውን አጭር ማጠቃለያ እንደሚከተለው ይሰጠናል፦

ይህ ኃይለኛ ጥቅስ የኢየሱስን ፍጹም ሰብአዊነት በማያሻማ ሁኔታ ያረጋግጣል። የሥጋዌ አስተምህሮ ከፍጹም መለኮትነት ጎን ለጎን ፍጹም ሰብአዊነትን አጥብቆ ይይዛል፤ የዘላለም የእግዚአብሔር ልጅ የሰውን ልጅ ሁኔታ ከነሙሉ ውሱንነቱ (ከኃጢአት ብቻ በቀር) በእውነት ተለማመደው።

መጥምቁ ዮሐንስ እና የኢየሱስ ጥምቀት

የኢየሱስ ክርስቶስ ይፋዊ አገልግሎት ከመጀመሩ በፊት፣ ታሪካዊና መንፈሳዊ መንገዱ መዘጋጀት ነበረበት። ይህ መሲሐዊ መንገድ ጠራጊ፣ በመጥምቁ ዮሐንስ ማንነት ታሪካዊ መገለጥን አገኘ። ዮሐንስ በብሉይ ኪዳን የነቢያት ትውፊት የታነጸ የመጨረሻው ነቢይ ነበር። መልእክቱም "መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሐ ግቡ" (ማቴዎስ 3፥2) የሚል ነበር።

ኢየሱስ ከገሊላ አውራጃ ወደ ዮሐንስ ሊጠመቅ ሲመጣ፣ የኃጢአት ኑዛዜ አልነበረም፣ ፍጹም ኃጢአት አልባ ነበረና፤ ይልቁንም ከወደቀውና ከኃጢአተኛው የሰው ልጅ ጋር ያደረገው አንድነት እና የመሲሐዊ ተልእኮው ይፋዊ ጅማሮ ነበር። ከውኃው በወጣ ጊዜ፣ ሰማያት ተከፈቱ፣ የእግዚአብሔር መንፈስ እንደ ርግብ በእርሱ ላይ ወረደ፣ ከሰማይም የአብ ድምፅ መሰከረ። ይህም ኦርቶዶክሳዊ የሥላሴ ትምህርት በትክክል የታየበት ክስተት ነው።

በምድረ በዳ የተደረገው ፈተና

ከጥምቀቱ በኋላ ወዲያውኑ ታላቁ መለኮታዊ ማረጋገጫ በተሰጠበት በዚያው ሰዓት፣ ኢየሱስ በዲያብሎስ ይፈተን ዘንድ በመንፈስ ቅዱስ ወደ ይሁዳ ምድረ በዳ ተመራ። ለአርባ ቀንና ለአርባ ሌሊት፣ ኢየሱስ በይሁዳ ምድረ በዳ ጾመ።

በማቴዎስና በሉቃስ የተመዘገቡት ሦስቱ የዲያብሎስ ፈተናዎች፣ ስናያችው በጥንቃቄ የተዋቀሩ ማዕከላዊ የሕይወት ተግዳሮቶች ናቸው። ኢየሱስ ክርስቶስ የተጠቀመበት ብቸኛ የመከላከያ የጦር መሣሪያ፣ በመንፈስ የተጻፈው የእግዚአብሔር ቃል ነበር። ሦስት መለኮታዊ መልሶች፣ ሁሉም ከዘዳግም መጽሐፍ የተወሰዱ ናቸው። "ከኃጢአት በቀር በነገር ሁሉ እንደ እኛ የተፈተነ ነው እንጂ፥ በድካማችን ሊራራልን የማይችል ሊቀ ካህናት የለንም" (ዕብራውያን 4፥15)።

የገሊላ አገልግሎት ፡ የእግዚአብሔርን መንግሥት ማወጅ

መጥምቁ ዮሐንስ ከታሰረ በኋላ፣ ኢየሱስ ወደ ገሊላ ተመልሶ ይፋዊ የሕዝብ አገልግሎቱን ጀመረ። የመክፈቻ አዋጁ እጅግ ቀላል፣ ነገር ግን መንፈሳዊ ንዝረት የሚፈጥር ነበር፦

ይህ የሥነ-ምግባር ማሻሻያ ፕሮግራም ብቻ አልነበረም። ኢየሱስ የእግዚአብሔር አገዛዝ መድረሱን እያወጀ ነበር፤ እግዚአብሔር ሕዝቡን ለማዳንና አገዛዙን ለመመሥረት በታሪክ ውስጥ ጣልቃ የሚገባበት፣ ለዘመናት ሲጠበቅ የነበረው የመሲሐዊው ዘመን ፍጻሜ መድረሱን የሚያበስር ነው።

የአሥራ ሁለቱ ሐዋርያት ጥሪ

ኢየሱስ አሥራ ሁለት ደቀ መዛሙርትን በዙሪያው ሰበሰበ፤ ይህም የአሥራ ሁለቱን የእስራኤል ነገዶች ሆን ዐብሎ በማስታወስ አዲሲቱን እስራኤል መመሥረቱን የሚያሳይ ነው። አሥራ ሁለቱ የሴሚናሪ ምሩቃን ወይም የሃይማኖት ልሂቃን አልነበሩም፤ ላልተለመደና ለታላቅ ዓላማ በመለኮታዊ ጸጋ የተጠሩ ተራ ሰዎች ነበሩ። የደቀ መዝሙርነት ጥሪ ዋጋ የሚያስከፍል፣ ፈጣንና ሙሉ የሆነ ራስን መካድ የሚጠይቅ ነው።

የተራራው ላይ ስብከት

የተራራው ላይ ስብከት (ማቴዎስ 5-7) በክርስቲያን ታሪክ ውስጥ እጅግ የተጠናከረና ጥብቅ የሆነው የሥነ-ምግባር ትምህርት ነው። ስብከቱ የሚከፈትባቸው ብፁዓን፣ የዓለምን የሥልጣን ተዋረድና ማኅበራዊ ዕሴቶች ሙሉ በሙሉ ይገለብጣሉ፦ በመንፈስ ድሆች የሆኑት፣ የሚያዝኑት፣ የዋሆች፣ የሚሰደዱት፣ የመንግሥቱ ወራሾች እነዚህ ናቸው።

በመቀጠልም ኢየሱስ "...እንደ ተባለ ሰምታችኋል፣ እኔ ግን እላችኋለሁ" የሚለውን አገላለጽ ደጋግሞ ተጠቀመ፣ ይህም ራሱን የሙሴ ሕግ ፍጹም ባለሥልጣን፣ ተርጓሚና አልፎ ተርፎም ፈጻሚ አድርጎ ማስቀመጡ ነው። ሕግን ሊሽር አልመጣም ሊፈጽም እንጂ (ማቴዎስ 5፥17)።

የኢየሱስ ተአምራት ፦ የመንግሥቱ መለኮታዊ ምልክቶች

የኢየሱስ ምድራዊ አገልግሎት በአካላዊ ፈውሶች፣ አጋንንትን በማውጣት፣ በተፈጥሮ ሕግጋት ላይ በሚታዩ ድንቆችና ሙታንን በማስነሳት የታጀበ መለኮታዊ ኃይል የተገለጠበት ነበር። እነዚህ ክንውኖች እንደ ተራ አስማት ሳይሆኑ፣ የእርሱን መሲሐዊ ማንነትና የእግዚአብሔር መንግሥት መቅረብን የሚያረጋግጡ መለኮታዊ ምልክቶች ናቸው።

ከሙታን ከተነሱት ሦስቱ ታሪኮች ከሁሉ በላይ ጎልተው ይታያሉ፦ የኢያኢሮስ ልጅ፣ የናይን መበለት ልጅ፣ እና የቢታንያው አልዓዛር (ዮሐንስ 11) ናቸው። ከአልዓዛር መነሳት በፊት ኢየሱስ እንዲህ ሲል አወጀ፦

ምሳሌዎች ፦ መንግሥቱ በታሪክ ሲገለጽ

ኢየሱስ በታሪክ ውስጥ ወደር የለሽ የትረካ ጠበብት ነበር። ያስተማረው በምሳሌዎች (በግሪኩ፡ ፓራቦሌ / Parabole) ነበር። የጠፋው ልጅ ምሳሌ (ሉቃስ 15) የእግዚአብሔርን ጸጋ ያሳያል፣ ይህም ቀድሞ የሚመጣ፣ ራሱን ዝቅ የሚያደርግና እጅግ የሚያጥለቀልቅ ጸጋ ነው። የደጉ ሳምራዊ ምሳሌ (ሉቃስ 10) የዘር፣ የባህልና የሃይማኖት መከፋፈልን ከመሠረቱ ያፈርሳል።

መለወጥ (ደብረ ታቦር)

ኢየሱስ ከደቀ መዛሙርቱ መካከል ሦስቱን፣ ጴጥሮስን፣ ያዕቆብንና ዮሐንስን ይዞ ወደ ረጅም ተራራ ወጣ። በዚያም፣ በተደነቁት ዓይኖቻቸው ፊት፣ መለኮታዊ ክብሩ ተገለጠ ፦ ፊቱ እንደ ፀሐይ በራ፣ ልብሱም እንደ ብርሃን ነጭ ሆነ፣ ሙሴና ኤልያስም ከእርሱ ጋር ታዩ። የደብረ ታቦር መለወጥ፣ ኢየሱስ በምድራዊ ሕይወቱ ሆን ብሎ ጋርዶት የነበረውን፣ ነገር ግን ዘወትር የነበረውን ፍጹም መለኮታዊ ክብር በአደባባይ መግለጡ ነው።

መሲሐዊ የድል አድራጊነት መግባት

ከፋሲካ በዓል በፊት በነበረው እሑድ፣ ኢየሱስ በአህያ ውርንጫ ላይ ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም ገባ። ይህም የዘካርያስ 9፥9ን መሲሐዊ ትንቢት ሆን ብሎ በተግባር ለመፈጸም የተደረገ መለኮታዊ ክንውን ነው። ይህ ክስተት ንጉሣዊ፣ ነገር ግን ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ተቃርኖ የሞላበት ታሪካዊ ሰልፍ ነበር፦ ንጉሡ በጦር ፈረስ ሳይሆን በሰላም አህያ ላይ ተቀምጦ፣ አቅጣጫው በቀጥታ ወደ ቤዛዊው መስቀል የሚገሰግስ ነበር።

የቤተ መቅደሱ መንጻት

ኢየሱስ ወደ ቤተ መቅደስ አደባባይ ገባ። ለመሥዋዕት የሚሆኑ እንስሳት መሸጫና የገንዘብ ምንዛሬ የሚካሄድበት የንግድ ማዕከል ሆኖ ነበር፤ እርሱም ሻጮችንና ገዢዎችን አስወጣ። ይህ ድርጊት ሃይማኖትን ለንግድና ለገንዘብ ፍላጎት ማዋል፣ እውነተኛውን አምልኮ ከመጋረዱም በላይ የውጭ ሰዎችን (አሕዛብን) ከእግዚአብሔር ቤት የማስወጣት አደጋው ምን ያህል የከፋ እንደሆነ የሚያሳይ ጥብቅ ሥነ-መለኮታዊ ማስጠንቀቂያ ነው።

የመጨረሻዎቹ የሃይማኖት ክርክሮች

በሕማማት ሳምንት፣ ኢየሱስ ከፈሪሳውያን፣ ከሰዱቃውያንና ከጻፎች ጋር ተከታታይነት ያላቸው የሃይማኖት ክርክሮችን አድርጓል። ለሮም ቄሣር ግብር ስለመክፈል የተነሳውን ፖለቲካዊ ወጥመድ ዝም አሰኛቸው ("የቄሣርን ለቄሣር የእግዚአብሔርንም ለእግዚአብሔር አስረክቡ")። በመቀጠልም በደብረ ዘይት ተራራ ስለ ኢየሩሳሌም መፍረስና ስለ ዳግም ምጽዓቱ መለኮታዊ ምልክቶች ሰፋ ያለ ትንቢታዊ ትምህርት ሰጠ።

የጌታ እራት እና አዲሱ ኪዳን

ከቤዛዊ ሞቱ በፊት በነበረው ምሽት፣ የጌታ እራት፣ ዩካሪስት፣ ወይም ኅብረት ተብሎ የሚጠራውን ሥርዓት መሠረተ። ኢየሱስ ለዚህ ታሪካዊ በዓል መሠረታዊ የሆነ አዲስ የድነት ሥነ-መለኮት ትርጉም ሰጠው።

በዚሁ የኪዳን ዕራት ላይ፣ ኢየሱስ እጅግ ዝቅተኛ የሆነውን የቤት ባሪያ ሚና በመውሰድ የደቀ መዛሙርቱን እግር አጠበ። ከዚያም ረጅሙን የመሰናበቻ ንግግር (ዮሐንስ 14-16) እና የሊቀ ካህናት ጸሎቱን (ዮሐንስ 17) አቀረበ።

የጌቴሴማኒ የአትክልት ስፍራ፡ የፈቃዶች ትግል

ከዕራቱ በኋላ፣ ኢየሱስ አጥብቆ ለመጸለይ ወደ ጌቴሴማኒ አትክልት ስፍራ ገለል አለ። እዚያ የተካሄደው ጸሎት፣ በመላው ወንጌል ውስጥ ካሉት እጅግ ልብ-ሰባሪ ትዕይንቶች አንዱ ነው። "አባት ሆይ፥ ብትፈቅድ ይህችን ጽዋ ከእኔ ውሰድ፤ ነገር ግን የእኔ ፈቃድ አይሁን የአንተ እንጂ" (ሉቃስ 22፡42)። በብሉይ ኪዳን ትውፊት "ጽዋ" የሚለው ምሳሌ ዘወትር የእግዚአብሔርን ቁጣ ያመለክታል (ኤርምያስ 25፡15-16፣ ኢሳይያስ 51፡17)። ኢየሱስ በዚያች ሌሊት የተጋፈጠው የአካላዊ ሥቃይ ፍርሃት ብቻ ሳይሆን፣ የዓለምን ኃጢአት ሁሉ በራሱ ላይ የመሸከምና ከዘላለማዊው አብ ጋር የነበረውን ፍጹም ኅብረት ለጊዜው የመለየት ማንነታዊ ሽብር ነበር። ላቡ እንደ ደም ጠብታ መሬት ላይ የወደቀው (ሉቃስ 22፡44) የፍጹም ሰብአዊነቱ ማረጋገጫ ሲሆን፣ "የእኔ ፈቃድ አይሁን የአንተ እንጂ" የሚለው ደግሞ የፍጹም ታዛዥነቱ ማዕከላዊ ነጥብ ነው። እዚህ ላይ፣ በኤደን ገነት አዳም ያልታዘዘውን፣ ሁለተኛው አዳም በጌቴሴማኒ ገነት ፍጹም ታዛዥነትን ፈጸመ (ሮሜ 5፡19)።

ፍርድ፡ ሃይማኖታዊ እና ፖለቲካዊ

ኢየሱስ በአይሁድ ሸንጎ (ሳንሄድሪን) የሌሊት ችሎት ተካሄደበት፤ ይህ ራሱ የአይሁድ ሕግ ግልጽ ጥሰት ነበር፣ ምክንያቱም የካፒታል ወንጀል ችሎቶች በሌሊት እንዲካሄዱ አይፈቀድላቸውም ነበር። ሊቀ ካህናቱ ቀያፋ በቀጥታ "የቡሩክ ልጅ ክርስቶስ አንተ ነህን?" ብሎ በጠየቀው ጊዜ፣ ኢየሱስ አሻሚ ወይም ደብዛዛ መልስ ሊሰጥ ይችል ነበር። ይልቁንም ግን "እኔ ነኝ፤ የሰው ልጅም በኃይል ቀኝ ሲቀመጥ በሰማይም ደመና ሲመጣ ታያላችሁ" (ማርቆስ 14፡62) በማለት፣ የዳንኤል 7፡13-14ን መሲሐዊ ራእይ በራሱ ላይ በመተግበር ግልጽ የመለኮትነት ጥያቄን አቀረበ። ሸንጎው ይህንን እንደ ስድብ ቆጥሮ በሞት ፈረደበት — ነገር ግን ያለ አንዳች ንቃተ-ህሊና፣ የገዛ ፍርዳቸው የኢየሱስን የመሲሕነት ማንነት በተዘዋዋሪ አረጋገጠ።

በኃያሉ የሮማውያን የብረት ቀንበር ሥር በምትማቅቀው ይሁዳ፣ የሞት ፍርድ የመወሰንና የማስፈጸም ሥልጣን በሮም ኢምፓየር እጅ ብቻ ነበር። በዚህ የተነሳ፣ የዓለም መድኃኒት በፖለቲካዊው ገዥ በጳንጥዮስ ጲላጦስ የፍርድ ወንበር ፊት ቆመ። የጲላጦስ የመጀመሪያ ብያኔ የማያሻማ ነበር፦

ይህ ተራ ቃል አልነበረም፤ የዓለማዊው መንግሥት ከፍተኛ አካል ራሱ በይፋ ያወጀው የማያወላውል የንጽሕና አዋጅ እንጂ! ጲላጦስ ከዚህ ከባድ የፖለቲካ ኃላፊነት ለመሸሽ ኢየሱስን ወደ ሄሮድስ አንቲጳስ ቢልከውም፣ ሄሮድስም መልሶ ላከው። ጲላጦስ ንጹሑን ኢየሱስን ለማስለቀቅ ደጋግሞ ሞከረ፤ በፋሲካ በዓል አንድ እስረኛ የመፍታት ታሪካዊ ልማድን ተጠቅሞ ሕዝቡ ምሕረት እንዲያደርግለት ሰፊ ዕድል ሰጠ። ሆኖም፣ በሃይማኖት መሪዎች የተደራጀው ሕዝብ፣ ከሕይወት ራስ ይልቅ ነፍሰ ገዳዩንና ዓመጸኛውን በርባንን መረጠ።

የዚህ ክስተት ሥነ-መለኮታዊ ምጸት እጅግ ጥልቅና ልብ ሰባሪ ነው፦ በአራማይክ ቋንቋ "የአባት ልጅ" (Bar-Abba) የተሰኘው ወንጀለኛው በርባን ነጻ ሲወጣ፣ ሕይወት ሰጪውና እውነተኛው የሰማያዊው አብ ልጅ ግን የሞት ፍርድ ተፈረደበት! በርባን የነጻነትን አየር ሊተነፍስ የቻለው፣ ንጹሑ ኢየሱስ የእሱን የሞት ጽዋ ስለጠጣለት ነው። ይህ ትዕይንት፣ የመላው ወንጌል የድነት ትምህርት ሕያው ማሳያ ብቻ ሳይሆን፣ የእያንዳንዱ አማኝ የግል ታሪክ ምሳሌ ነው፤ በርባን በእኛ ቦታ ቆሞ እንደተለቀቀ ሁሉ፣ እያንዳንዱ ኃጢአተኛ በክርስቶስ ምትክ ነጻ ወጥቷል።

ግርፋትና መዘባበት፡ የተነገረ ትንቢት

ጲላጦስ ከመስቀል ፍርድ በፊት ኢየሱስን እንዲገረፍ አዘዘ፣ ወታደሮችም የእሾህ አክሊል ጎንብሰው በራሱ ላይ ደፉበት፣ ቀይ ልብስም አልብሰው "የአይሁድ ንጉሥ ሆይ ሰላም ለአንተ ይሁን" እያሉ በምጸት ሰገዱለት (ማቴዎስ 27፡27-31)። ይህ የመዘባበት ትዕይንት፣ ያለ አዋቂዎቹ ፈቃድ፣ የኢሳይያስን ትንቢት በትክክል ፈጸመ፦ "የተናቀ በሰውም የተጠላ የሕማም ሰው ደዌም የሚያውቅ ነበረ... እኛም እንደ ተናቀ ቆጠርነው" (ኢሳይያስ 53፡3)። እውነተኛው ንጉሥ በምጸት ዘውድ ተቀዳጀ፣ ነገር ግን ያ ምጸት እውነት ነበር — እርሱ በእውነት ንጉሥ ነውና።

ስቅለት፡ የቤዛነት ማዕከላዊ ቅጽበት

የኢየሱስ ክርስቶስ ስቅለት በሰው ልጅ የድነት ታሪክ ውስጥ ፍጹም ማዕከላዊው ክስተት ነው። መስቀል ላይ ሳለ ሰባት ቃላትን ተናገረ — ከምሕረት ጸሎት ("አባት ሆይ ይቅር በላቸው") እስከ ድል አዋጁ ድረስ። በመጨረሻም "ተፈጸመ" (τετέλεσται, ዮሐንስ 19፡30) አለ፤ ይህ የግሪክ ቃል በንግድ ሰነዶች ላይ "ዕዳ ሙሉ በሙሉ ተከፍሏል" ለማለት ይውል ነበር። የቤዛነት ሥራ በሙላት አልቋል፤ ተጨማሪ ምንም አያስፈልገውም።

የስርየት ትምህርት በዋነኝነት የሚገለጸው በውክልናዊ የቅጣት ቤዛነት (penal substitutionary atonement) ነው፤ ይኸውም ኢየሱስ በመስቀል ላይ፣ የእግዚአብሔር ቅዱስ ፍትሕ በሰው ልጅ ኃጢአት ላይ የጠየቀውን ፍርድ በእኛ በኃጢአተኞች ቦታ ወክሎ መሸከሙን ያሳያል። "ኃጢአት ያላወቀውን ስለ እኛ ኃጢአት አደረገው፥ በእርሱ ሆነን የእግዚአብሔር ጽድቅ እንሆን ዘንድ" (2ኛ ቆሮንቶስ 5፡21) የተባለው ታላቅ ልውውጥ (great exchange) በዚያች ቀትር ላይ ተፈጽሟል፦ የእኛ ኃጢአት በእርሱ ላይ ተጫነ፣ የእርሱ ጽድቅ በእኛ ላይ ተቆጠረ።

ኢየሱስ በሞተበት ታሪካዊ ቅጽበት፣ የቤተ መቅደሱ መጋረጃ ከላይ እስከ ታች ለሁለት ተቀደደ (ማቴዎስ 27፡51)። ይህ መጋረጃ በእግዚአብሔርና በሰው መካከል፣ በቅድስተ ቅዱሳኑና በተቀረው ቤተ መቅደስ መካከል ይለያይ የነበረው ግርዶሽ ነው። መቀደዱ ከላይ ወደ ታች መሆኑ (ከሰው ሳይሆን ከእግዚአብሔር) ወሳኝ ነው፦ ከእንግዲህ በእግዚአብሔርና በሰው መካከል የሚያስታርቅ ምድራዊ ክህነት አያስፈልግም፤ ወደ እግዚአብሔር ዙፋን በቀጥታ የመግባት መብት፣ በተሰቀለው የክርስቶስ አካል በኩል፣ ለማንኛውም አማኝ ለዘላለም ክፍት ሆነ (ዕብራውያን 10፡19-20)።

ትንሣኤ፡ የክርስትና እምነት ማዕዘን ድንጋይ

የክርስቶስ ታሪክ በመቃብር ውስጥ አላበቃም። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን እውነት ከማንም በላይ በግልጽ ተናግሮታል፦ "ክርስቶስም ካልተነሣ ስብከታችን ከንቱ ነው እምነታችሁም ደግሞ ከንቱ ናት... እናንተም ገና በኃጢአታችሁ ናችሁ" (1ኛ ቆሮንቶስ 15፡14, 17)። ይህ ማስጠንቀቂያ በአጋጣሚ የተነገረ አይደለም፤ የክርስትና እምነት ጠቅላላ ሕንጻ በአንድ ታሪካዊ፣ ሊረጋገጥ በሚችል ክስተት ላይ ጸንቶ ይቆማል — ኢየሱስ ክርስቶስ ከተሰቀለ በኋላ በሦስተኛው ቀን ሞትን ድል አድርጎ በአካል ከሙታን መነሳቱ። ይህ ምሳሌያዊ ትንሣኤ ወይም መንፈሳዊ ብቻ ትንሣኤ አይደለም፤ ባዶው መቃብር፣ የተነካካ ሥጋ (ሉቃስ 24፡39)፣ የበላና የጠጣ ጌታ (ሉቃስ 24፡42-43) — ሁሉም ታሪካዊ፣ አካላዊ ትንሣኤን ይመሰክራሉ።

ከሞት ከተነሳ በኋላ ለአርባ ቀናት፣ ኢየሱስ ከአምስት መቶ በላይ ለሚሆኑ ምስክሮች ደጋግሞ ታየ (1ኛ ቆሮንቶስ 15፡6)፤ ብዙዎቹም ጳውሎስ ይህን ደብዳቤ በጻፈበት ጊዜ አሁንም በሕይወት ነበሩ — ማለትም የዓይን ምስክርነታቸው ሊጣራ የሚችል ነበር። ፍርሃታቸውን በድፍረት፣ ሽሽታቸውን በአደባባይ ስብከት፣ ሐዘናቸውን በማይነጠቅ ደስታ የቀየረው ይህ ትንሣኤ ራሱ ነው። ባዶው መቃብር የድል አርማችን ነው፤ ሞት የመጨረሻ ቃል የለውም ማለት ነው።

የተነሳው ጌታ ማንነት፡ ትናንትና፣ ዛሬ፣ ለዘላለም

የተነሳው ኢየሱስ ማን እንደሆነ መጽሐፍ ቅዱስ በብዙ ገጽታ ይመሰክራል። እርሱ የዘላለም አባት፣ የሰላም አለቃ ነው (ኢሳይያስ 9፡6)፤ ለእርሱ የሚሳነው አንዳች ነገር የለምና ሁሉን ቻይ ነው (ሉቃስ 1፡37)። የሰውን ልብ የሚመረምር ሁሉን አዋቂ ነው (ዮሐንስ 21፡17)፣ እስከ ዓለም ፍጻሜ ድረስ ከእኛ ጋር ያለ ነው (ማቴዎስ 28፡20)። ትናንትና ዛሬ፣ እስከ ዘላለምም ያው የሆነ የማይለወጥ ነው (ዕብራውያን 13፡8)፣ የልዑል ልጅ የተባለ ቅዱስ ነው (ሉቃስ 1፡35)፣ ፍጥረት ሁሉ በእርሱና ለእርሱ የተፈጠረ የሁሉ ጌታ ነው (ቆላስይስ 1፡16-17)።

ይህ ተመሳሳይ አምላክ፣ በዘመኑ ፍጻሜ ከሴት ተወለደ፣ ከሕግም በታች ሆነ (ገላትያ 4፡4)፣ በእግዚአብሔርና በሰው ፊት በጥበብና በቁመት አደገ (ሉቃስ 2፡52)። በሥጋው ወራት ራበው (ማቴዎስ 4፡2)፣ ተጠማ (ዮሐንስ 19፡28)፣ ደከመ (ዮሐንስ 4፡6)፣ በነፍሱ ታውኮ እንባውን አፈሰሰ (ዮሐንስ 11፡35)። በሁሉ ነገር እንደ እኛ የተፈተነ፣ ነገር ግን ያለ ኃጢአት ሆነ (ዕብራውያን 4፡15)፣ ራሱን ዝቅ በማድረግ እስከ ሞት ድረስ፣ ያውም እስከ መስቀል ሞት ድረስ ታዘዘ (ፊልጵስዩስ 2፡8)። ይህ ራሱ ድርብ እውነት — ፍጹም መለኮትና ፍጹም ሰብአዊነት በአንድ አካል (hypostatic union) — የክርስቶሎጂ ማዕከላዊ ምስጢር ነው፣ እናም የድነታችን ዋስትና ራሱ ነው፤ ምክንያቱም እንደ ሰው ስለ እኛ ሊሞት፣ እንደ አምላክ ግን ያንን ሞት ድል ሊያደርግ ይችል ነበርና።

እግዚአብሔር ግን የሞትን ጣር አጥፍቶ አስነሣው፣ ሞት ይይዘው ዘንድ አልቻለምና (የሐዋርያት ሥራ 2፡24)፤ በመጽሐፍም እንደ ተጻፈ በሦስተኛው ቀን ከሙታን ተለይቶ ተነሣ (1ኛ ቆሮንቶስ 15፡4)። በክብር ወደ ሰማይ አረገ (የሐዋርያት ሥራ 1፡9)፣ በአብ ቀኝ በግርማው ተቀምጦ ስለ እኛ የሚማልድ እውነተኛ አምላክ ነው (ሮሜ 8፡34፤ ዕብራውያን 1፡3)። በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው አንዱ መካከለኛ እርሱ ነው (1ኛ ጢሞቴዎስ 2፡5)።

ማጠቃለያ፡ ለምን ይህ ታሪክ ለእርስዎ ይመለከታል?

ይህ ትረካ ያለፈ ታሪክ ብቻ ሆኖ እንዲቀር የተጻፈ አይደለም። የተነሳው ክርስቶስ ዛሬም ጠርቶ ይጠራል፤ "ማንም የተጠማ ቢኖር ወደ እኔ ይምጣና ይጠጣ" (ዮሐንስ 7፡37)። ትንሣኤው ማለት፣ ዛሬ የምናገለግለው ጌታ በታሪክ ገጾች ውስጥ የተዘጋ ሳይሆን፣ በሕይወት ያለ፣ በግል ሊታወቅ የሚችል፣ ልመናን የሚሰማ፣ ኃጢአትን ይቅር የሚል፣ እና ዘላለማዊ ሕይወትን የሚሰጥ ሕያው አምላክ ነው ማለት ነው። ይህ የሕይወት ታሪክ የእርስዎም ታሪክ ሊሆን የሚችለው፣ በእምነት ወደ እርሱ ሲመጡ ብቻ ነው።

ይህ ፊልም የኢየሱስ ክርስቶስን ሕይወት ከመወለዱ እስከ ትንሣኤው ድረስ በምስል ያቀርባል። ለመንፈሳዊ ጉዞዎ ተጨማሪ ግንዛቤ ለማግኘት ይመልከቱት።